مروري كوتاه بر روند فعاليت هاي شوراي فرهنگ عمومي
مقدمه:
پس از پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي و ضرورت انقلاب فرهنگي، براساس فرمان حضرت امام خميني (ره) در سال 1363، شوراي عالي انقلاب فرهنگي شكل گرفت. اين شورا وظيفه خطير ساماندهي به وضعيت دانشگاهها را به عهده داشت. پس از آن موضوع رسيدگي به وضعيت فرهنگي جامعه در آن شورا مطرح و بر اساس نظر حضرت آيتالله خامنهاي رياست وقت شوراي عالي انقلاب فرهنگي، مبني بر توجه به فرهنگ عمومي مردم، پيشنهاد تشكيل شوراي فرهنگ عمومي مطرح شد و سرانجام در سال 1364، به منظور تعيين اهداف، سياستگذاري و هدايت فرهنگ عمومي كشور، شوراي فرهنگ عمومي با وظايف مشخص شكل گرفت و به صورت رسمي از سال 1365 آغاز به كار كرد. گزارش پيش رو چكيده فعاليتهاي شوراي فرهنگ عمومي كشور و استانها در طي هفت دوره است كه در چهار بخش ارايه شده است.
الف) گزارش كوتاهي از روند شكلگيري و دورههاي شوراي فرهنگ عمومي
از سال 1364 تاكنون، آييننامه شوراي فرهنگ عمومي بنا به ضرورت در سه نوبت در تاريخ 14/8/64، 21/10/72 و 20/3/76 توسط شوراي عالي انقلاب فرهنگي اصلاح و بازنگري شده است كه اهم وظايف آن به شرح ذيل ميباشد:
1. بررسي كارشناسي درباره تجزيه و تحليل شرايط و جريانات فرهنگي جهان و تبيين تأثير كانونها و ابزارهاي مهم در اين زمينه و اتخاذ تدابير مناسب و ارايئه گزارش تحليلي جامع به شوراي عالي
2. بررسي و تحليل شرايط و جريانات فرهنگي كشور و سنجش نظام ارزشي جامعه به منظور تعيين نقاط قوت و ضعف فرهنگي و ارايه راهحلهاي مناسب
3. برنامهريزي و هدايت فرهنگ عمومي به منظور تحقق اهداف و اجراي سياستهاي فرهنگي كشور مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي
4. تهيه و تدوين طرحهايي براي هماهنگكردن كوششهاي فرهنگي و هنري وتبليغي در سازمانها و مراكز رسمي فرهنگي و هنري در جهت اعتلاي فرهنگ و هنر و بهبود كيفيت آنها و پيشنهاد طرحها به شوراي عالي انقلاب فرهنگي و نيز تهيه و پيشنهاد موضوعات و طرحهايي راجع به آن بخش از وظايف شوراي عالي كه به شوراي فرهنگ عمومي مربوط است.
5. بررسي آثار فرهنگي مترتب بر سياستها و اجراي طرحها و برنامههاي اقتصادي و اجتماعي به منظور اطمينان از همسويي و عدم مغايرت آنها با اصول سياست فرهنگي كشور و ابلاغ نتيجه به دستگاههاي اجرايي و نيز ارائه راهحلهاي اصلاحي مورد نياز
6. تصويب روشهاي اجرايي تشويقي به منظور شكوفايي فرهنگ عمومي در ابعاد مختلف آن
7. تهيه و پيشنهاد طرحهاي گسترش و بهبود تبليغات ديني و عمران و احياي مساجد و مجامع مذهبي
شوراي فرهنگ عمومي به عنوان يكي از شوراهاي اقماري شوراي عالي انقلاب فرهنگي و به رياست وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در مجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي فعاليت دارد. براساس آييننامه مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي، اين شورا داراي 29 عضو است و هر دو هفته يك بار، به صورت مستمر تشكيل جلسه ميدهد، وتا پايان سال 1388، 523 جلسه برگزار نموده است.
فعاليتهاي اين شورا از سال 1364 تا اسفند 1388 را ميتوان به استناد دورة خدمت وزراي محترم فرهنگ و ارشاد اسلامي به هفت دوره مشخص تقسيمبندي نمود.
جدول ادوار مختلف شوراي فرهنگ عمومي
|
دورهها |
رئيس شوراي فرهنگ عمومي |
دبير شورا |
مدت دوره
پايان ـ شروع |
تعداد جلسات شورا |
استانهاي فعال |
جلسات استاني |
شهرستانهاي فعال |
جلسات شهرستاني |
|
اول |
حجتالاسلام سيد محمد خاتمي |
دکتر جلال رفيع |
1370- 1364 |
170 |
--- |
--- |
--- |
--- |
|
دوم |
دکتر علي لاريجاني |
دکتر حسن سبحاني |
1372- 1371 |
10 |
4 |
4 |
--- |
--- |
|
سوم |
مهندس سيدمصطفي ميرسليم |
دکتر حسن سبحاني |
1374- 1373 |
108 |
24 |
271 |
--- |
--- |
|
احمد مسجد جامعي |
1376-1374 |
|
چهارم |
دکتر سيد عطاءالله مهاجراني |
احمد مسجد جامعي |
1379- 1376 |
45 |
17 |
60 |
--- |
--- |
|
پنجم |
احمد مسجد جامعي |
دکترمحمدحسين ايماني |
1384- 1380 |
85 |
24 |
263 |
25 |
90 |
|
ششم |
محمد حسين صفار هرندي |
دکترمحمدحسين ايماني |
1385- 1384 |
93 |
30 |
624 |
276 |
2652 |
|
مهندس منصور واعظي |
شهريور1388- 1385 |
|
هفتم |
دكتر سيدمحمد حسيني |
مهندس منصور واعظي |
شهريور 1388 ادامه دارد |
12 |
30 |
156 |
269 |
849 |
ب ) مهمترين مصوبات شوراي فرهنگ عمومي
گستره مصوبات شوراي فرهنگ عمومي، شامل تأسيس نهادها، شوراها و سازمانهاي فرهنگي، صدور بيانيه در مناسبتهاي فرهنگي و تنظيم آييننامههاي فرهنگي است كه در هر دوره بنا به ضرورت تدوين ميشده است .
اهم مصوبات هر دوره
دوره اول: در اين دوره آييننامه شورا تنظيم و براساس آن فعاليتها شروع شد، مصوبات اين دوره غالباً پيرامون موضوعات کلان فرهنگي بود كه اهداف، سياستها و ضوابط نشر کتاب، اصول سياست فرهنگي کشور، اساسنامه انجمن آثار و مفاخر فرهنگي و شوراي عالي جوانان از آن جمله است.
دوره دوم: در اين دوره كه کوتاهترين دوره محسوب ميشود، مهمترين مصوبه «ضوابط و مقررات تأسيس مراکز، مؤسسات، کانونها و انجمنهاي فرهنگي و نظارت بر آنها» است که در حال حاضر نه تنها به تشکيلات مستقلي براي ساماندهي به امور فرهنگي در مساجد کشور تبديل شده است، بلکه منجر به تأسيس هزاران مؤسسه فرهنگي در مساجد شده که در ارتقاي سطح فرهنگ عمومي نقش بسزايي دارند.
دوره سوم: در اين دوره مسايل خرد فرهنگ عمومي نيز مورد توجه قرار گرفته و آييننامه شوراي فرهنگ عمومي استان، آييننامه نامگذاري روزهاي خاص، هيأتهاي نظارت بر کتاب بزرگسال و کودک و صدور بيانيهها از جمله اقدامات اين دوره است.
دوره چهارم: در اين دوره تدوين سياستهاي مقابله با تهاجم فرهنگي شكل گرفت و اقدامات ديگر اين دوره عبارتند از: آييننامه انتخاب خادمان فرهنگ عمومي كشور تشكيل هيأتهاي نظارت بر نشر استان، آييننامه شوراي نظارت بر واردات اسباببازي کودکان، تشکيل ستاد هدايت فرهنگي مسابقات جامجهاني 98 فرانسه، ضوابط برگزاري مسابقات فرهنگي و هنري.
دورة پنجم: در اين دوره مسايل خرد و كلان و بيانيهها و آييننامههاي متعدد شكل گرفته است كه مهمترين آنها عبارتند از: دستورالعمل اجرايي نصب مجسمه و يادمان، آييننامه نظارت بر علايم، نشانهها و تصاوير روي البسه و لوازم التحرير، ضوابط و مقررات تأسيس مجتمعهاي علمي ـ فرهنگي ربع رشيدي، قلعه فلك الافلاك و بوعلي ـ سياستهاي فرهنگي به مناسبت نامگذاري سال عزت و افتخار حسيني، نامگذاري روز ملي خليج فارس، شاخصهاي فرهنگي، آييننامه ستاد پشتيباني و هماهنگي امور مساجد كشور وتأثير فرهنگي محرم بر اقشار مختلف و نامگذاري روز مقاومت و ايثار و پيروزي كه در ارتقاي سطح فرهنگ عمومي نقش بسزايي دارد.
دوره ششم: در اين دوره، شوراي فرهنگ عمومي مباحث بنيادي و كلان و نيز مباحث خرد و اجرايي فرهنگ عمومي را مورد توجه ويژه قرار داده است كه مصوباتي همچون؛ سياستهاي سنجش افكار عمومي، راهكارها جلوگيري از بروز و ظهور افراد، تشكلها و انجمنهاي انحرافي با پوشش مسايل عرفاني و معنوي، چشمانداز بخش فرهنگ عمومي ج.ا.ا.، اصول و سياستهاي فرهنگي برنامه پنجم توسعه، سياستهاي ساماندهي شئون فرهنگي در مناسبتهاي مذهبي (محرم)، نامگذاري روز ملي فناوري هستهاي، سند مؤلفههاي هويت ملي ايرانيان، آييننامه اجرايي نحوه انتخاب خادمان نمونه فرهنگ عمومي، مباني، الزامات فرهنگي و سياستهاي اجرايي ناظر بر اصلاح الگوي مصرف، شاخصهاي كلان فرهنگ عمومي، آييننامه شوراي فرهنگ عمومي،
نامگذاري روز رحمت و مهرورزي، روز ملي فناوري هستهاي، نامگذاري روز فرهنگ عمومي، نمونههاي بارز آن ميباشد.
دوره هفتم: در اين دوره كه از شهريور 1388 آغاز شده است در طي اين چند ماه ـ آييننامه ترويج فرهنگ پهلواني از طريق توسعه ورزش زورخانهاي در كشورـ تأسيس بنياد غيردولتي و غيرانتفاعي علمي فرهنگي اجتماعي سيد جمالالدين اسدآبادي ـ آييننامه نحوه نامگذاري روزها و مناسبتهاي خاص، نامگذاري روز 9 دي با عنوان روز پيوند عاشورايي امام و امت، نامگذاري روز فناوري فضايي (روز پرتاپ ماهواره ملي اميد به فضا) ـ روز شهادت رييسعلي دلواري به عنوان روز مبارزه بااستعمار انگليس را به تصويب رساند و اقدام به صدور بيانيههاي متعدد به مناسبتهاي مختلف كرده است.
فعاليتهاي شوراي فرهنگ عمومي از دوره ششم به بعد از ويژگي خاصي برخودار است و آن بهرهگيري از بيانات مقام معظم رهبري و نصب العين قراردادن آن در تنظيم و تدوين دستورجلسات شورا ميباشد. هر چند در دورههاي گذشته اين مهم مورد توجه قرار ميگرفت، اما با نگاهي به گستره مصوبات و همين طور عناوين و محتواي آنها، به روشني توجه ويژه و امعان نظر به بيانات معظم له در اين دوره را به وضوح ميتوان ديد.
از دوره ششم فعاليت شوراي فرهنگ عمومي، با تأسيس شوراي برنامهريزي در دبيرخانه روند جديد و مبتكرانهاي در بررسي و تنظيم طرحها در دستورجلسات شوراي فرهنگ عمومي در پيش گرفته شد.
شوراي برنامهريزي که متشکل از صاحبنظران و مسوولين دبيرخانه ميباشد در طي جلسات مستمر و هفتگي نسبت به بررسي نتايج مطالعات و ارزيابيهاي کارشناسي ارايه شده به دبيرخانه ميپردازد. بنابراين متون ارايه شده در شوراي فرهنگ عمومي چه در قالب مصوبههاي پيشنهادي و چه در قالب طرح، بيانيه و آييننامه پس از ساعتها بررسي علمي و کارشناسي به جلسه شورا ارايه ميشود. در طي دوره ذکر شده تاکنون شوراي برنامهريزي طي 289 جلسه نسبت به بررسي و ارزيابي کارشناسي صدها موضوع پرداخته است.
نگاه اجمالي به اهم مصوبات در هر دوره، نشان دهنده آن است که از دوره ششم که همزمان با آغاز به كار دولت نهم، شورا همگام با رويکردهاي جديد دولت، فعاليتهاي خود را شروع کرد؛ كه بازمهندسي نقش شورا در راهبري کلان فرهنگ عمومي را ميتوان مشاهده نمود. به گونهاي که نه تنها جايگاه شوراي فرهنگ عمومي با صدور مصوبات کلان و با اهميت و متناسب با مسايل روز فرهنگ عمومي که کاملاً منطبق با فرهنگ ديني و بومي هم ميباشد ارتقا يافته است، بلكه گستره نفوذ آن در حوزه فرهنگ عمومي بسيار وسيعتر گرديده است.
اين شورا، به منظور رسيدگي جديتر به برخي موضوعات مهم در زمانهاي خاص، اقدام به تأسيس دفاتر و شوراهاي فرعي در زيرمجموعه دستگاههاي فرهنگي نموده است، كه عبارتنداز:
1 ـ شوراي نظارت برنامگذاري شهرها، خيابانها، اماكن ومؤسسات عمومي2 ـ كميسيون نامگذاري روزهاي خاص 3 ـ شوراي نظارت بر طراحي، ساخت، تهيه و توزيع اسباببازي كودكان 4 ـ شوراينظارت برانتخاب، ساخت ونصب مجسمه ويادمان درميدانها و اماكن عمومي5 ـ شوراي نظارت برعلايم، نشانهها وتصاوير روي لباسها، لوازمالتحرير و كالاهاي مشابه 6 ـ دفتر پيگيري مصوبه مقابله با عرفانهاي انحرافي
ج) شوراي فرهنگ عمومي استانها و شهرستانها
در سال 1372، شوراي فرهنگ عمومي كشور با هدف توجه بيشتر به مسايل فرهنگي استان هاي كشور و پي گيري مصوبات شوراي فرهنگ عمومي و شوراي عالي انقلاب فرهنگي در سطح استانها نسبت به تأسيس و تشكيل شوراي فرهنگ عمومي در مراكز استانها اقدام نمود كه بحمدالله هم اكنون، شوراي فرهنگ عمومي در مركز كليه استانها تشكيل شده است. اين شورا در استانها به رياست ائمه محترم جمعه و نايب رييسي استانداران محترم و دبيري مديران كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استانها فعاليت مينمايد؛ كه از جملة وظايف آن ميتوان به موارد ذيل اشاره كرد:
1. مطالعه، تجزيه و تحليل و ارزيابي ساليانه وضع فرهنگ عمومي استان براساس شاخصهاي تدوين شده در دبيرخانه شوراي فرهنگ عمومي
2. شناسايي و ارزيابي علمي، پيشبيني و رصد موضوعات اجتماعي و فرهنگي فراگير استان
3. انجام تحقيقات مرتبط با فرهنگ عمومي استان و تحليل و ارزيابي نتايج تحقيقات علمي انجام شده به منظور دسترسي به راهكارهاي مناسب جهت حل مسايل فرهنگي
4. شناسايي و سنجش استعدادها، قابليتها و توانمنديهاي فرهنگي استان
5. بررسي و اظهار نظر نسبت به موضوعات، طرحها و گزارشهايي كه از سوي شوراي فرهنگ عمومي كشور به شوراي فرهنگ عمومي استان ارجاع ميشود
6. تهيه و تدوين و پيشنهاد طرح عملياتي و كاربردي براي بهبود شاخصهاي فرهنگ عمومي استان
7. تلاش در جهت همكاري و هماهنگي و همسويي بين دستگاههاي دولتي وغيردولتي و مجريان فرهنگي استان در زمينه ساماندهي برنامههاي فرهنگي استان
8. اتخاذ شيوههاي تشويقي در استان به منظور شكوفايي فرهنگ عمومي در ابعاد مختلف
9. برنامهريزي كوتاه مدت، ميان مدت و تدوين شيوههايي جهت ايفاي وظايف در چارچوب سياستهاي شوراي فرهنگ عمومي
10. برنامهريزي در جهت اجراي مصوبات ابلاغي شوراي عالي انقلاب فرهنگي و تصميمات شوراي فرهنگ عمومي كشور در استانها
11. ارزيابي روند اجرايي سياستها و برنامههاي فرهنگي در استان
در ادامه فعاليتهاي شوراي فرهنگ عمومي در استان و به ويژه با استقرار دولت نهم و با هدف توجه به استانها و شهرستانها، تشكيل شوراي فرهنگ عمومي شهرستانها در دستور كار شوراي فرهنگ عمومي قرار گرفت و در سال 1385 آييننامه شوراي فرهنگ عمومي شهرستان با وظايف ذيل، تصويب شد:
1. بررسي معضلات و ويژگيهاي فرهنگي كه در جامعه شهري و روستايي آن منطقه وجود دارد، ارايه راهكارهاي مناسب براي رفع اين معضلات وانعكاس آن به شوراي فرهنگ عمومي استان
2. تلاش براي حذف سنتهاي غلط رايج و تشويق مردم بر حفظ و تقويت ارزشهاي ديني، مذهبي و فرهنگي منطقه
3. ارايه گزارش سالانه از وضع فرهنگ عمومي شهرستان و ايجاد زمينه همكاري با ساير شهرستانها براي فعاليت در جهت ارتقاي فرهنگ عمومي منطقه
4. ارايه برنامهاي مدون و همسو براي هماهنگ كردن دستگاهها، نهادها، مراكز و مؤسسات دولتي و غيردولتي در شهرستان براي فعاليت در زمينه مسايل فرهنگي
5. برنامهريزي در جهت اجرايي كردن تصميمات اتخاذ شده در شوراي فرهنگ عمومي شهرستان، از طريق ملزم كردن مديران دستگاهها و نهادهاي شهرستان
6. اتخاذ شيوههاي تشويقي و نظارتي در شهرستان از سوي شوراي فرهنگ عمومي به منظور اعتلا و شكوفايي فرهنگ عمومي در ابعاد مختلف
7. بررسي آثار فرهنگي مترتب بر سياستها و اجراي طرح و برنامههاي اقتصادي، اجتماعي در شهرستان به منظور اطمينان از همسويي و عدم مغايرت آنها با اصول سياست فرهنگي كشور و استان و ابلاغ نتيجه به دستگاههاي اجرايي شهرستان
8. مطالعه سياستهاي فرهنگي ابلاغ از مركز استان و كشور، اظهار نظر نسبت به موضوعات مطروحه و تهيه گزارشهاي مورد نياز استان براي اصلاح فرهنگ عمومي در شهرستانها و پيگيري مصوبات شوراي فرهنگ عمومي و شوراي عالي انقلاب فرهنگي در سطح شهرستان
اکنون به حول و قوه الهي در کليه مراکز استانها و بخش قابل توجهي از شهرستانها، شوراي فرهنگ عمومي تشكيل شده و حركتهاي اميدواركننده در اصلاح و ارتقاي فرهنگ عمومي آغاز شده است.
جدول فعاليت شوراي فرهنگ عمومي استانها و شهرستانها از سال 72 لغايت اسفند 1388
|
رديف |
سال |
تعداد استانهاي فعال |
تعداد جلسات شوراي فرهنگ عمومي استانها |
تعداد موضوعات مورد بررسي در شوراي فرهنگ عمومي استانها |
تعدادشهرستانهاي فعال |
تعداد جلسات شوراي فرهنگ عمومي شهرستانها |
|
1 |
1372 |
4 |
4 |
4 |
ــــ |
ــــ |
|
2 |
1373 |
12 |
35 |
58 |
ــــ |
ــــ |
|
3 |
1374 |
22 |
84 |
197 |
ــــ |
ــــ |
|
4 |
1375 |
24 |
94 |
198 |
ــــ |
ــــ |
|
5 |
1376 |
20 |
58 |
109 |
ــــ |
ــــ |
|
6 |
1377 |
14 |
50 |
126 |
ــــ |
ــــ |
|
7 |
1378 |
17 |
57 |
93 |
ــــ |
ــــ |
|
8 |
1379 |
15 |
53 |
127 |
ــــ |
ــــ |
|
9 |
1380 |
11 |
40 |
88 |
ــــ |
ــــ |
|
10 |
1381 |
13 |
45 |
73 |
6 |
10 |
|
11 |
1382 |
13 |
41 |
78 |
5 |
7 |
|
12 |
1383 |
12 |
47 |
96 |
16 |
13 |
|
13 |
1384 |
24 |
89 |
175 |
25 |
60 |
|
14 |
1385 |
30 |
180 |
468 |
181 |
423 |
|
15 |
1386 |
30 |
199 |
500 |
231 |
757 |
|
16 |
1387 |
30 |
177 |
557 |
276 |
1036 |
|
17 |
1388 |
30 |
156 |
477 |
269 |
849 |